http://gospodarka.gazeta.pl/gospodarka/1,33205,4721213.html

Wycieczki koleją m.in. nad Biebrzę i Rospudę, połączone ze spływem kajakowym lub
rajdem rowerowym, to pomysł Podlaskiego Zakładu Przewozów Regionalnych na
przyciągnięcie pasażerów w sezonie 2008.
Nowy rozkład pociągów zacznie obowiązywać 9 grudnia. Główne zmiany w
województwie podlaskim to likwidacja kilkunastu kursów pociągów na najbardziej
nierentownych trasach, m.in. Białystok - Czeremcha.

Jak wyjaśniła na spotkaniu z dziennikarzami dyrektor Podlaskiego Zakładu
Przewozów Regionalnych Elżbieta Załuska, inicjatywa, z którą spółka wiąże duże
nadzieje na przyciągnięcie pasażerów, to projekt "kolejowe eskapady
krajoznawcze".

Powiedziała, że dwie takie próbne wycieczki, zorganizowane w tym roku, spotkały
się ze "świetnym przyjęciem". To pierwsza tego typu inicjatywa w kraju.

Kolejowe eskapady krajoznawcze to propozycja dla zorganizowanych grup liczących
do 20 osób. Zaplanowano sześć cyklów wycieczkowych, organizowanych co miesiąc od
maja do października przyszłego roku -

przeważnie dwudniowe wyjazdy do miejsc cenionych w województwie podlaskim ze
względu na walory turystyczne, m.in. do doliny Rospudy, nad Biebrzę, do
Wigierskiego Parku Narodowego czy trasą Tatarskiego szlaku.

Uczestnik wycieczki opłaci jeden bilet, w koszt którego wliczona będzie pełna
obsługa imprezy, m.in. ubezpieczenie, wyżywienie i nocleg. Jak zapewniała
Załuska, Podlaski Zakład Przewozów Regionalnych będzie czerpał zyski jedynie z
przewozu uczestników wycieczek koleją.

Wyrok na Rospudę

Minister środowiska Jan Szyszko, wbrew przepisom prawa unijnego, protestom ekologów oraz opinii rzecznika praw obywatelskich, J.Kochanowskiego, zgodził się ostatecznie na budowę obwodnicy Augustowa przebiegającej przez unikatowe na skalę światową środowisko mokradeł Doliny Rospudy. Minister zlekceważył stanowisko Komisji Europejskiej, apel o wstrzymanie spraw, codocelowo może - chociaz nie musi - zkończyć procesem przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości.
Spodziewając się tego, nasz rząd zdecydował się finansować budowę obwodnicy w całości ze środków krajowych.

No i tak to jest. Nigdy nie wiadomo, czy z działań aktualnej koalicji wyniknie korzyść czy strata.
A na pocieszenie, poszłam sobie obejrzeć szlak kajakowy BL Krutynią... Szkoda, że niektóre zdjęcia zniknęły.

Pozdrawiam, Jaga

Kolejny album:

DOLINA ROSPUDY

The Rospuda Valley, Das Rospuda-Tal
Fotografie: Waldemar Bzura i Peter Scherbuk, tekst: dr Jerzy Kruszelnicki

DZIĘKI TEJ KSIĄŻCE KAŻDY MOŻE POZNAĆ MIEJSCE, O KTÓRYM MÓWIĄ WSZYSCY!
IDEALNA PROPOZYCJA NA SEZON TURYSTYCZNY!

Dolina Rospudy – oaza ciszy, bogactwo rzadkich gatunków fauny i flory, pierwotne torfowiska, bagienna puszcza. Wciąż rosną tutaj rośliny będące reliktami polodowcowymi. Np. już tylko nad Rospudą możemy spotkać żółtozielony miodokwiat krzyżowy. Schronienie znalazły tu dziko żyjące ptaki, m.in. orlik krzykliwy, trzmielojad, błotniak stawowy. Okolice rzeki są ostoją dla łosiów, wyder, bobrów i gronostajów. Dolina Rospudy to także jeden z najpiękniejszych, a mało znanych, szlaków kajakowych. Wszystko to i o wiele więcej zobaczymy na niezwykłych zdjęciach Waldemara Bzury i Petera Scherbuka. WSPANIAŁEPANORAMY Z LOTU PTAKA! Jak wiadomo dzika przyroda Rospudy jest zagrożona przez działania człowieka. Tekst dra Jerzego Kruszelnickiego dostarcza wielu cennych informacji o przyrodzie regionu, sposobach jej ochrony, podpowiada również, jak rozwiązać konflikt wokół budowy obwodnicy Augustowa.

120 stron, 235x280 mm, oprawa twarda, obwoluta, papier: kreda błyszcząca 200 g.

ISBN 978-83-60292-52-5,

cena detaliczna: 77 zł.

cena promocyjna:

1-2 egz. 73 zł./szt.
3-4 egz 62 zł./szt.
5 i więcej egz. 53 zł./szt.

wydawnictwo

Chcielibysmy sie wybrac mala grupka na Mazury a dokladniej na krzesanie ognia krzemieniami, budowanie szalasow, jedzenie jagodek w lesie i skalpowanie zajacow
A tak naprawde to chodzi nam o splyw kajakowy. Czy ktos moze powiedziec w jakim czasie przeplywa sie np szlak Rospudy albo Czarnej Hanczy. Ile km mozna przeplynac w jeden dzien, gdzie sa jakies bazy noclegowe (namioty).
Cenne sa tez rady, porady i wskazowki

Wycieczki krajoznawcze propozycją podlaskiej kolei

Wycieczki koleją m.in. nad Biebrzę i Rospudę, połączone ze spływem kajakowym lub rajdem rowerowym, to pomysł Podlaskiego Zakładu Przewozów Regionalnych na przyciągnięcie pasażerów w sezonie 2008.

Nowy rozkład pociągów zacznie obowiązywać 9 grudnia. Główne zmiany w województwie podlaskim to likwidacja kilkunastu kursów pociągów na najbardziej nierentownych trasach, m.in. Białystok - Czeremcha.

Jak wyjaśniła na spotkaniu z dziennikarzami dyrektor Podlaskiego Zakładu Przewozów Regionalnych Elżbieta Załuska, inicjatywa, z którą spółka wiąże duże nadzieje na przyciągnięcie pasażerów, to projekt "kolejowe eskapady krajoznawcze".

Powiedziała, że dwie takie próbne wycieczki, zorganizowane w tym roku, spotkały się ze "świetnym przyjęciem". To pierwsza tego typu inicjatywa w kraju.

Kolejowe eskapady krajoznawcze to propozycja dla zorganizowanych grup liczących do 20 osób. Zaplanowano sześć cyklów wycieczkowych, organizowanych co miesiąc od maja do października przyszłego roku -

przeważnie dwudniowe wyjazdy do miejsc cenionych w województwie podlaskim ze względu na walory turystyczne, m.in. do doliny Rospudy, nad Biebrzę, do Wigierskiego Parku Narodowego czy trasą Tatarskiego szlaku.

Uczestnik wycieczki opłaci jeden bilet, w koszt którego wliczona będzie pełna obsługa imprezy, m.in. ubezpieczenie, wyżywienie i nocleg. Jak zapewniała Załuska, Podlaski Zakład Przewozów Regionalnych będzie czerpał zyski jedynie z przewozu uczestników wycieczek koleją.

za http://gospodarka.gazeta.pl/gospodarka/ ... 21213.html

Na spływie nigdy się nie znudzisz, a zachwycisz się przyrodą, jakiej dotąd nie znałaś. Przygody na wodniackim szlaku powinieneś zakosztować choć raz w życiu. Chociażby wybierając Rospudę, którą najlepiej pokonać kajakiem. Zapraszamy na szlak.

Jeżeli jesteś pewny, że należysz do grona lądowych szczurów, nie musisz porywać się na długą, wyczerpującą wyprawę. Możesz wybrać się na krótki spływ kajakowy po spokojnej rzece albo wykupić miejsca na tratwie i oddać się wyłącznie kontemplacji przyrody.

Będziesz miał okazję poznać zakątki dostępne tylko od strony wody: dziewicze lasy, ciche, bezkresne rozlewiska, zapierające dech w piersiach przełomy, zabytkowe śluzy i kanały. Informacje o szlakach wodnych i ich atrakcjach znajdziesz m.in. w Internecie (np. www.kajaki.pl; www.splywy.pl; www.kajaki.onet.pl).

1. Rospuda
Długość szlaku wynosi 67 km. W górnym biegu rzeka jest wąska i kręta, a jej nurt szybki - dla doświadczonych wodniaków. Dolna część szlaku biegnie przez dziewicze (jeszcze) torfowiska Doliny Rospudy i to ona nadaje się dla początkujących kajakarzy.

2. Kanał Elbląski
Szlak ma ok. 129 km. Atrakcją jest 5 odcinków dł. w sumie 2 km, które ze względu na różnicę poziomów pokonuje się... po lądzie. Duże statki są przeciągane po specjalnych pochylniach. Podobny kanał jest tylko w USA w New Jersey, ale pochylnie już nie pracują.

3. Kamienna
Trasę dł. 4 km można pokonać kajakiem lub na flisackiej tratwie. Po godzinnym podziwianiu świętokrzyskich jaskiń i wąwozów wodniacy wpadają wprost w objęcia... dinozaurów w Parku Jurajskim w Bałtowie.

4. Czarna Hańcza
Letnie spływy (dł. ok. 100 km) zaczynają się od jez. Wigry, kończą na Kanale Augustowskim. Są łatwe i malownicze. Urozmaiceniem jest siedem zabytkowych śluz.

5. Krutynia
Opisany przez Wańkowicza w "Na tropach smętka" szlak ma 102 km długości i należy do najpiękniejszych w Europie. Spływ jest łatwy, a przyroda dzika i unikalna, np. tylko tutaj spotkasz żółwia błotnego.

6. Biebrza
Trasa, licząca ok. 140 km, zaczyna się 29 km od źródeł polskiej Amazonki. Jej nurt jest na tyle spokojny, że w trakcie spływu można bez przeszkód obserwować ptaki, roślinność i w pełni poczuć, że są jeszcze bezludne miejsca...

7. Dunajec
Szlak ma 15 km długości, a jego najtrudniejsza część zaczyna się u stóp Trzech Koron. Rzeka kręci tu ciasne pętle między skalnymi ścianami i nie sposób zgadną, w którą stronę skręci.

Źródło: Dziennik.pl

Żeby wszystko było jasne, chodzi mi o temat w którym można by przedstawiać swoje propozycje tras godnych przebycia z uwagi na swój wyjątkowy urok, dzikość, wartości krajoznawcze itd. Wpierw podajemy trase, potem co jest godnego uwagi.

Północno-wschodnia Polska
Suwałki - Jeleniewo - Turtul - Hańcza - Kłajpeda (- Stańczyki - Żytkiejmy - Kłajpeda), (- Smolnik - Udziejek - Kłajpeda) - Sidory - Jeleniewo - Leszczewo - Czerwonka - Kaletnik - Tartak (-Wigry- stary Folwark) - Suwałki - Augustów - Rajgród - Woźnawieś - Grzędy - Kopytkowo - Jasionowo - Dolistowo - Dawidowizna - Goniądz - Osowiec - Downary - Mroczki - Trzcianne - Wszowate -(okropne piachy!!)- Żuki - Tykocin - Stare Jeżewo - Kurowo - Jeńki - Płonka Kościelna - Łapy

Trasa przebyta na rowerze. Zajęła mi 8 dni, w sumie ok 350 km. (z postojami i zwiedzaniem)
Suwalszczyzna - mało gdzie można przenocować, ale troche przygody z nocowaniem na dziko i wszystko jest dobrze. Piękne jezioro Hańcza i okolice (widziałem temat koleżanki na forum pt. Suwalszczyzna - nie będe sie powtarzał bardzo) - głazowiska, zapierająca dech w piersiach puszcza Romnicka - chyba najdziksza Polska puszcza (a z doświadczen z zeszłego roku wiem ze na prawde godna pieszego zwiedzania i zapuszczania się w ostępy, trzeba być jedynie miłym dla WOPistów), cudowne ukształtowanie terenu, wiadukt w Stańczykach. Ogromne ilości bocianów, pustułek, wszelkiego rodzaju drobnego ptactwa. Teren jeśli chodzi o Polskę to chyba najmniej zaludniony, a ludzie niesamowicie przyjaźni.
Wigierski Park Narodowy - ludzie narzekają że dużo ludzi, ale jak się odjedzie kawałek od Starego folwarku i Wigier, to można spokojnie wypocząć. Piękne lasy, mnóstwo ptactwa wodnego, wspaniała rzeźba terenu, czysta woda i piękne ryby.
Biebrzański Park Narodowy - chyba tego miejsca nie trzeba nikomu przedstawiać. Najbardziej urzekającym miejscem w parku aby przenocować i pobyć jest leśniczówka Grzędy (i pole biwakowe obok), przy Czerwonym Bagnie. Samo serce parku. W nocy dziki podchodzą pod pole, sowy i nietoperze latają jak szalone, rano i wieczorem bez trudnu do odnalezienia tropy wilków, (a jak sie zostanie na wieży widokowej to można je zobaczyć), łosie w zasięgu wzroku, ORŁY i Orliki - i to w dużych ilościach, poza tym borsuki, sarny, jelenie, i praktycznie cała fauna polska poza niedźwiedziem Ponoć najpiękniej wiosną, ale jak na razie nie miałem możliwości. W Osowcu na polu biwakowym (osada bobra) - niesamowity leśnik gaduła - zacząć z nim rozmawiac o przyrodzie w okolicy, to ma się słuchowisko na kilka godzin. Niektóre rzeczy brzmiące bardzo realnie, inne mniej, ale można to potem powspominać.
Narwiański Park Narodowy - Również przedstawiać nie trzeba - piękne tereny do turystyki kajakowej ale i do "polowań" na ptaki. Cudowne ptasie koncerty o wschodzie, jeszcze piękniejsze o zachodzie, a wschody niesamowicie malownicze ( http://www.deviantart.com/deviation/37147842/ ) - na prawde warto! (na przykład zobaczyć 3 czaple białe lecące kilka metrów od Ciebie w mgle wstającej nad bagnami w kolorze czerwieni od wschodzącego słonca.... ach.. )
Po drodze jadąc między miejscami puszcza Augustowska i dolina Rospudy, a jakby sie chcialo to dalej można pojechać jeszcze na Białowieże.

Jeśli ktoś chce zobaczyć dużo dzikiej i pięknej przyrody w krótkim czasie - serdecznie polecam. Ludzie wszędzie bardzo życzliwi, a miejsca praktycznie nie odwiedzane, a więc można spokojnie wypocząć od tłumów, pokorzystać z ciszy, i zapomnieć o całej cywilizacji

Inna trasa - Bieszczady - od Ustrzyk Górnych do Komańczy. Cały czas po szczytach. Trzeba uważać na WOPistów, bo miejscami mogą być niemili, a także zaopatrzyć się w wodę, ale na prawde warto. Noce spędzone pod koronami drzew w takiej głuszy zadośćuczynią wszelkim niedogodnościom. Ogromne ilości sów, (ponoć na jesieni nie da się spać, bo za głośno od rykowiska), gdzieniegdzie ślady wilków, a miejscami (nie spotkałem) takze niedźwiedzi. Dla miłośników militariów mnóstwo znalezisk na szlaku.

Serdecznie polecam. Czekam na wasze propozycje miejsc gdzie można uciec od cywilizacji do natury, odpocząć od ludzi i sporo zobaczyć.

Szyszka z biwaku ekologów
GRZEGORZ ŁYŚ
Rzeczpospolita-moje podróże, z dn. 11.05.2007, str. 10

Rospuda. Odkąd rzeka stała się słynna, przyjeżdża nad nią więcej turystów

Podczas majowego weekendu na brzegach najsławniejszej polskiej rzeki zaroiło się od samochodów i turystów.
Większość z nich do niedawna nawet o niej nie słyszała

Dolina Rospudy, wyżłobiona przez rzekę wśród polodowcowych wzniesień irównin Suwalszczyzny, odwiedzana była dotychczas przez niezbyt licznych kajakarzy, rowerzystów, znawców przyrody imiłośników naturalnych krajobrazów. Odpoczątku konfliktu oprzebieg obwodnicy Augustowa zrobiło się oniej głośno nie tylko wPolsce, ale iwEuropie.
- Nasi goście twierdzą, że wycieczka nad Rospudę jest obecnie trendy -nie ukrywa satysfakcji Cezary Cieślukowski, prowadzący z żoną gospodarstwo agroturystyczne Staszkowa Zagroda we wsi Jabłońskie, dwa kilometry odrzeki.

Dla Cieślukowskich nagła sława doliny to jak wygrana naloterii. Przyjmują turystów dopiero odlata ubiegłego roku, ajuż gościli holenderską ekipę telewizyjną specjalizującą się wfilmach przyrodniczych. Zaczynający się właśnie sezon zapowiada się doskonale. Podczas majowego weekendu poszukujących unich noclegu było znacznie więcej niż miejsc. Przyjechali turyści zKatowic iWrocławia, a także ośmioro Holendrów. - Chcę pokazać dzieciom miejsce, októrym mówi się wtelewizji -wyjaśniał jeden zgości zGdańska.

To nie Niagara

Wdolnym biegu Rospudy są tylko dwa stosunkowo łatwo dostępne (także samochodem) miejsca, zktórych dobrze widać dolinę - mostki wpobliżu uroczyska Święte Miejsce iMłyniska. Ale oprócz nich przyciąga turystów niczym się niewyróżniający las w pobliżu osady Szczebra, na trasie planowanej obwodnicy, gdzie zimą biwakowali ekolodzy.
-Tłumaczymy, jak trafić, rysujemy plany. Wiem, że niektórzy zabierają sobie stamtąd szyszki na pamiątkę. Ale większość nie ukrywa rozczarowania. Nie tylko tym lasem, ale i samą Rospudą. Nic dziwnego, bo w okolicach Augustowa mamy o wiele ciekawsze miejsca, np. Kanał Augustowski - twierdzi Zbigniew Huszcza, szef Augustowskiej Organizacji Turystycznej.
-Nikt się nie spodziewa, że zobaczy coś wrodzaju Niagary. Ale ludzie oczekują, że chodzi ocoś nawiększą skalę -przyznaje Cieślukowski.
I rzeczywiście -Rospuda nie może jako turystyczna atrakcja konkurować nie tylko z Niagarą, ale także z Puszczą Białowieską czy wydmami podŁebą. Jej niepozorna uroda przemawia tylko do tych, którzy potrafią ją znaleźć -wzwyczajnym krajobrazie północnej Suwalszczyzny, w ciszy lasów, głosach ptaków i bujnym kwitnieniu nietkniętych kosą nadrzecznych łąk.

Pale w bagnisko

Rzeka wypływa zJeziora Czarnego położonego niedaleko Gołdapi idąży wśród pół iłąk napołudniowy wschód. W górnym biegu przypomina kręty górski potok okamienistym dnie iwartkim prądzie. Jej dolina, wąska i o urwistych brzegach, przecina tu pasma polodowcowych wzniesień, ozów, łącząc głębokie i czyste jeziora rynnowe będące również dziełem lodowca (w sumie aż dziewięć). Dopiero zawsią Raczki, wpływając wpołożone napiaszczystej sandrowej równinie lasy Puszczy Augustowskiej, zwalnia bieg.

Poniżej uroczyska Święte Miejsce leniwie już meandruje między ścianami trzcin, w szerokiej bagnistej dolinie, stanowiącej jedyny w tej części Europy obszar naturalnych torfowisk niskich. Stały poziom wody, dzięki któremu nie zarastają one lasem i zaroślami, utrzymuje się tu bez ingerencji człowieka. W tym właśnie miejscu, o nienaruszonych dotychczas stosunkach wodnych, przeciąć ma dolinę obwodnica, czyli most iwiadukt, wsparty nadziesiątkach podpór i pali głęboko wbitych wgrunt.

Pałac Paca

Wprawne oko znawcy roślin dostrzeże w dolinie Rospudy przede wszystkim wielką rozmaitość storczyków. Rośnie ich aż 19 gatunków; znajduje się tu np. jedyne w kraju stanowisko miodokwiatu krzyżowego, wpisanego doPolskiej Czerwonej Księgi Roślin, czyli rejestru gatunków zagrożonych. Amatorzy obserwowania ptaków mają szansę dostrzec nad rzeką orlika krzykliwego, bielika, włochatkę, dzięcioła białogrzbietego i trzmielojada.

Nad Rospudą znajdą coś dla siebie nie tylko miłośnicy przyrody, ale także historii iarchitektury. W Dowspudzie w pobliżu Raczek pozostały np. fundamenty, piwnice, arkadowy portyk iwieża bociania pałacu wzniesionego na początkuXIXw. przez Ludwika Michała Paca. To malownicze ruiny jedynej wPolsce budowli wczystym stylu angielskiego neogotyku, projektu Henryka Marconiego. A także pamiątka po jednym z najwybitniejszych przedstawicieli słynnego litewskiego rodu -napoleońskim generale, azarazem anglomanie, mecenasie sztuki, pionierze postępu w rolnictwie (sprowadził naSuwalszczyznę szkockich farmerów) i pierwszym naczelnym wodzu powstania listopadowego. To zDowspudy wywodzi się znane powiedzenie „wart Pac pałaca, apałac Paca“.

Pogańskie uroczysko

Generał i jego rezydencja należą do nieodległej stosunkowo historii. Dzieje uroczyska Święte Miejsce znamy głównie z legend. Tu, gdzie zatrzymują się dziś kajakarze, oddawali część swym bogom już pogańscy Jaćwingowie. Jedna z ich drużyn po przyjęciu wXIIIw. chrztu postawiła na brzegu drewniany krzyż. Cudownie ocalony z rąk pogan, którzy palili go, niszczyli, a nawet wrzucili do rzeki, przetrwał do naszych czasów. Tak przynajmniej wynika z tabliczki ufundowanej przez dawnego proboszcza miejscowej parafii.

Historycy twierdzą, że uroczysko związane jest raczej z istniejącą tu wXVIw. prawosławną kaplicą św. Jana Chrzciciela. Nie ulega natomiast wątpliwości, że w tym okrytym tajemnicą miejscu od niepamiętnych czasów zbierali się w noc świętojańską okoliczni mieszkańcy, by spożywać tradycyjne posiłki, rytualnie kąpać się wrzece i składać ofiary pod krzyżem.

Trudna rzeka

Najlepszym sposobem, by naprawdę poznać dolinę Rospudy, jest spłynięcie nią kajakiem. W przeciwieństwie do Czarnej Hańczy liczący ponad 70 km szlak wodny z Jeziora Czarnego do Augustowa wymaga jednak sporych umiejętności kajakarskich, zwłaszcza wgórnym biegu. Rzeka jest wąska, pełna ostrych zakoli, powalonych drzew, głazów, bystrzy i pozostałości zbudowanych przez Ludwika Paca kamiennych progów, które miały czynić krajobraz bardziej malowniczym. Napokonanie całego szlaku potrzeba zwykle aż sześciu dni.
- Tu nie ma ani chwili nudy. Zawsze trzeba się liczyć z przymusową kąpielą - przyznaje Agnieszka Zyzało, właścicielka organizującej spływy firmy Szot.

Liczba zainteresowanych spływem Rospudą wzrosła wtym roku o połowę. Większość turystów wybiera dolne, łatwiejsze odcinki rzeki. Trasę z Raczek do Świętego Miejsca można pokonać w ciągu jednego dnia, podobnie jak ostatni odcinek szlaku - z uroczyska dopółwyspu Goła Zośka nadjeziorem Rospuda, łączącego się z jeziorem Necko już wAugustowie.

Do doliny da się dotrzeć z Augustowa także pieszo lub rowerem niebieskim szlakiem (30 km) prowadzącym przez Szczebrę, uroczysko Młynisko, Święte Miejsce i Dowspudę.

Przyroda na ekranie

Najprostsza jednak możliwość rzucenia okiem naRospudę to rejs statkiem Żeglugi Augustowskiej. „Perkoz“ podpływa nakilkaset metrów do jej ujścia. W najbliższych dniach zainstalowany będzie na nim piętnastometrowy maszt zkamerą transmitującą obraz zgłębi doliny na40-calowy monitor.
-Dotej pory największym zainteresowaniem cieszyło się pokonywanie statkiem śluz na Kanale Augustowskim. Dziś pierwsze pytanie brzmi: czy zobaczymy Rospudę? -opowiada dyrektor Lucyna Głowacka. -Wcześniej tam wcale nie pływaliśmy. Teraz zdarza się, że na„Perkoza“ brakuje biletów. Wweekendy pływamy dwa razy dziennie, wlecie planujemy sześć rejsów.

Mieszkańcy Augustowa, w tym żyjący z turystów, stoją murem zabudową obwodnicy według dotychczasowych planów. Wierzą, że nie zaszkodzi ona ani Rospudzie, ani turystyce wAugustowie. Te kalkulacje, gdyby budowa się rzeczywiście rozpoczęła, mogą się jednak okazać zawodne. Czy Rospuda nie będzie atrakcją jednego sezonu?
- Zawsze wyjaśniam gościom, którzy rezerwują noclegi, że my mieszkamy nad jeziorem Rospuda Filipowska, a nie Rospuda Augustowska. Obawiają się buldożerów, nie chcą wypoczywać wpobliżu budowy - mówi właścicielka gospodarstwa agroturystycznego podFilipowem, w górnym biegu rzeki, Bogusława Frukacz.

Heh, tak jeszcze na koniec...Komuś się spodoba czy nie - warto przeczytać.

OPIS SZLAKU WODNEGO RZEKI CzarnaHańcza Przygotowany przez Bociana vel HUASCARA

Startujemy w PTTK-u w miejscowości Stary Folwark. Można tutaj zostawić samochód na parkingu strzeżonym, cena 60 zł za 6 dni wydaje się być rozsądna. Bardzo dogodne miejsce do wodowania kajaków po lewej stronie budynku stanicy. Na wprost rozciąga się wspaniały widok na zatokę Zadworze jeziora Wigierskiego i na widoczny po drugiej stronie klasztor Kamedułów.
Zdecydowaliśmy się nie nadrabiać trasy i nie płynąć do miejscowości Gawrych-Ruda. Żeby nie błądzić proponuję od razu ominąć cały cypel z klasztorem po prawej stronie. Warto to zrobić żeby obejrzeć dookoła klasztor. Według wielu przewodników można skrócić znacznie drogę do jeziora Postaw, przepływając przez „przesmyk” po lewej stronie klasztoru. Kto go znajdzie temu nagroda. Opisywany przesmyk to po prostu rura, przez którą trzeba przepłynąć. Opływając cypel z klasztorem po prawej stronie również nie minie nas poszukiwanie zarośniętego wpływu na jezioro Postaw.
Dalej płyniemy leniwie rzeczką, niestety jedyny widok to sitowie. Po drodze mijamy dwa pola namiotowe i zatrzymujemy się na trzecim po prawej stronie na pomoście zwabieni ceną 1 zł od osoby, jaka jest namalowana na kawałku dykty na pomoście. W oddali widoczne gospodarstwa. Po pewnym czasie zatrzymują się na tym polu dwie samotne niemieckie turystki. Zdążyliśmy się wykąpać, rozbić obozowisko, zjeść, gdy nagle podjeżdża człowiek na rowerze i komunikuje nam, że płacimy dwa złote od osoby od kajaka, bo cena podana na dykcie jest za jeden dzień a nie za jeden nocleg. Trudno, płacimy, chociaż czujemy się nabici w butelkę. Właściciel wygłasza nam przemowę jak to ludzie powinni być uczciwi a następnie bez zmrużenia oka kasuje biwakujące obok Niemki po 5 zł za osobę. Niestety Niemki nie rozumieją polskiego, więc po chwili płacą. Potem jeszcze dosyć długo chodzą na pomost gdzie jest przybita tabliczka z ceną 1 zł. Wstyd nam spojrzeć im w oczy, właściciel pola na nasze zapytania po prostu odszedł. Wieczór już jest jakiś inny i nikt nie ma humoru przy ognisku. Na szczęście po nocy wstaje kolejny piękny słoneczny dzień.
Kolejny odcinek do Maćkowej Rudy biwak na biwaku, pole namiotowe na polu namiotowym, przeważnie na dziko porobione przez właścicieli. Większość to tylko kawałek skoszonego pola w miejscu gdzie rolnicy prowadzą bydło do wody. Ceny od 2 zł za osobę lub 4-5 zł od kajaka. W Maćkowej Rudzie warto przybić do mostu po prawej jego stronie i przejść się do sklepu po zaopatrzenie. Sklep odnajdziemy udając się w lewo od kierunku, z którego płynęliśmy. Za Maćkową Rudą słynny odcinek z „Babciami jagodziankami” my zaopatrujemy się u pierwszej po lewej siedzącej w łódce obok bardzo ładnego pola biwakowego. Miejsce to jest zaraz po lewej stronie za drugim mostem, bardzo duże. Jak się potem okazuje jest to jedyna babcia, jaką widzieliśmy na tym słynnym z ilości babć jagodzianek.
Zaraz po wpłynięciu do Budy Ruskiej po przepłynięciu pod kładko-mostkiem po lewej stronie pole biwakowe z sauną. Kawałek dalej również po lewej bardzo ładne i naprawdę zadbane pole z możliwością jazdy konnej lub wynajęcia rowerów. Cały ten odcinek strasznie monotonny. Zaraz przed Tartaczyskiem po przepłynięciu pod mostami po prawej stronie małe schowane prywatne pole biwakowe – rozpadające się miejsce na jedzenie i miejsce na ognisko. Tutaj nocujemy. Kto ma siły to polecam jednak popłynięcie dalej i po ok. 1-2 km po prawej stronie bardzo ładne pole z zadaszeniami, sauną i w miarę dogodnym miejscem do kąpieli.
Kolejny odcinek to monotonne sitowia. Przepływamy obok miejscowości Frącki gdzie po lewej stronie po pewnym czasie mijamy na wzniesieniu pole PTTK Frącki. Parę metrów za polem po lewej stronie super ruska sauna-bania nad samą rzeczką. Może jesteśmy skażeni Krutynią, ale cały odcinek po rzeczce Czarna Hańcza to tylko zmieniające się kolory sitowia. Sitowie jest po prostu wszędzie. Na tym odcinku znajduje się wychwalana wszędzie w Internecie Mała Gastronomia ze swojskimi plackami. Oczywiście zamówiliśmy. Pani nałożyła kawał smalcu na patelnię, po czym usmażyła coś przypominającego placek z wyglądu, ale nie ze smaku, jednym słowem kuchnia dla koneserów.
Za Dworczyskiem w końcu wpływamy w bardzo ładny odcinek porośnięty starodrzewem. Przed Jałowym Rogiem po lewej stronie w małym zakolu rzeki cudowne pole biwakowe z trzema 400 letnimi dębami, niezłe miejsce na kąpiel sporo drewna na ognisko. Naprawdę obowiązkowy biwak na trasie.
Kolejnego dnia dajemy sobie spokój z przewodnikami i omijamy polecaną trasę Szlamicą do jeziora szlamy. Płyniemy w stronę śluzy Sosnówek. Dopływając do śluzy cumujemy po prawej stronie następnie idziemy do śluzowego zapłacić. Ceny wszystkich śluz na całym szlaku wahają się od 3 do 5 zł. Przy śluzowaniu mała uwaga, najlepiej trzymać się w środku a nawet bardziej z tyłu śluzy i koniecznie łańcuch powinna trzymać osoba siedząca z przodu kajaka. Piszę to ku przestrodze gdyż widzieliśmy na kolejnej śluzie Mikaszówka dziewczynę która fiknęła przepisową przewrotkę, tracąc wszystko co miała w kajaku. Po przepłynięciu śluzy Mikaszówka po prawej stronie dogodne miejsce, aby przybić do brzegu. Następnie warto przejść się najbliższego sklepu. Dwa dobrze zaopatrzone sklepy znajdują się po lewej stronie patrząc z kierunku z którego nadpłynęliśmy, znajdują się około 500-600 metrów dalej idąc pod górkę wzdłuż ulicy. Po zrobieniu zaopatrzenia płyniemy dalej i po paruset metrach po prawej stronie natkniemy się na mały cypelek z doskonałym miejscem na biwak. Uwaga, jeżeli lubimy odosobnienie to po kolejnych około 20 metrach zaraz za cypelkiem kolejne super miejsce, dobre zejście do wody, stoły do jedzenia, powierzchnia tego mini pola to jakieś 50 m kw. Bez problemu powinniśmy znaleźć sporo drzewa na ognisko.
Jezioro Mikaszewo to kolejna część trasy, którą musimy pokonać, dalej mijamy śluzę Paniewo i dopływamy do śluzy Perkuć. Dobijamy do brzegu po lewej stronie. Jest to jedyna dwupoziomowa śluza. W okresie jagodziankowym polecam zaopatrzenie się w ten smakołyk u śluzowego. Wyrób jego żony bije wszystkie inne, które dotychczas jadłem. Poszedłem zapłacić za śluzę i przy okazji zakupiłem 6 sztuk. Niestety po zjedzonej pierwszej zjadłem wszystkie, więc zakupiłem kolejne 8 sztuk. Oczekująca załoga strasznie się cieszyła że pomyślałem o niej i przyniosłem jej 4 sztuki do zjedzenia. Trochę się dziwili, że sam nie chciałem ich posmakować. Gdyby wiedzieli dlaczego nie chciałem....
Kolejny odcinek jest dosyć przyjemny. Przepływamy pod mostem i po lewej stronie warto dobić do brzegu i przejść się kawałek do miejscowości Płaska, naprawdę doskonale zaopatrzony sklep, poczta, bar. Jedyna nieprzyjemna rzecz to pijawki przy brzegu. Po krótkiej przerwie płyniemy dalej przez jezioro Orle chcąc zdążyć na ostatnie śluzowanie. Faktycznie jest godzina 16 w dodatku sobota, więc jesteśmy ostatnimi kajakami, którym udało się śluzowanie. Jako że jesteśmy pełni sił i pogoda dopisuje decydujemy się płynąć dalej mimo wiosłowania od paru godzin. Jak się potem okazało była to bardzo bolesna decyzja. Lepszym wyjściem jest przenocowanie po lewej stronie na dużym polu biwakowym na płaskim terenie na polu wyglądającym bardziej na jakieś obozowisko harcerskie.
Jak wspominałem, zdecydowaliśmy się płynąć i był to najbardziej schizofreniczny odcinek całej trasy. Zza zakrętu wyłonił się idealnie prosty odcinek kanału, którego końca nawet nie było widać. Przełknęliśmy ślinę i wiosłowaliśmy dalej a właściwie wiosłowałem, gdyż moja druga połowa stwierdziła, że w końcu jest na wczasach i nie zamierza się męczyć a skoro wiosłowałem samotnie w dwuosobowym kajaku od samego początku to i teraz dam radę. W końcu przed nami było widać zakończenie długiej prostej. Dopływamy, lekki zakręt w prawo i oczom nie wierzymy, już to kiedyś widzieliśmy. Kolejny prosty odcinek. Zmęczeni dopływamy do śluzy Swoboda. Przygotowaliśmy się na ręczne przenoszenie kajaka, ale mieliśmy szczęście i załapaliśmy się na śluzowanie. Z rozpędu „zapomnieliśmy” że po prawej stronie jest ładne pole biwakowe. Kolejny odcinek bardzo ciekawy, choć krótki. Na nim to pierwszy raz w życiu widzieliśmy bobry na żywo. Pływały dosłownie parę metrów obok nas. Aparat trzeba przygotować wcześniej. Dopływamy do jeziora Studzienicznego, mijamy po lewej PTTK Swoboda ze względu na daleko niosące się odgłosy konsumpcji alkoholu. Zakwasy w rękach dają jednak znać o sobie i decydujemy się na nocleg na jednym z pól po lewej stronie. Wybieramy trzecie i totalny szok. Człowiek na człowieku, samochód na samochodzie, grill przy grillu, samochody pootwierane drzwi, z każdego inny rodzaj muzyki na cały głos, wrzaski, krzyki. Tragedia, rozpaczliwy gest i cofamy się do pierwszego pola, którego nie widać z jeziora. Widoczny jest tylko pomost w małej zatoczce pomiędzy sitowiem. Niestety trzeba przenieść kajaki od pomostu jakieś 60 metrów, ale warto. Uff cisza i spokój.
Mrówki i komary uznały nas za kolacje, ale jakoś dożyliśmy ranka. Krótkie śniadanie, pakowanie i płyniemy dalej. Płyniemy w kierunku śluzy Przewięź, której nie widać do samego końca. Najlepiej omijać wysepkę z prawej strony. Śluzujemy się i czujemy się jak w innej krainie. Wypływamy ze śluzy na Jezioro Białe i pierwszy odruch, chcemy zawracać. Po prawej stronie na brzegu falująca masa ludzka. Statki wycieczkowe, szaleństwo na skuterach wodnych, motorówki, ślizgacze. Strach pływać kajakiem. Doszło do tego, że płynęliśmy blisko prawego brzegu a w końcu wysiadłem z kajaka i ciągnąłem go wzdłuż brzegu w wodzie. Inaczej zaliczylibyśmy co najmniej parę przewrotek na falach jakie serwowały nam te wszystkie motorówki i skutery. Całe Jezioro Białe to jedna walka z tymi falami i balansowanie na nich. Tak jest aż do Klonownicy. Dalej kierujemy się na camping Goła Zośka gdzie mamy docelowo zdać kajaki. Dla zainteresowanych napiszę żeby trzymać się cały czas prawej strony i nie słuchać ani miejscowych ani turystów. My w połowie jeziora Necko dowiedzieliśmy się od jedynego słusznie poinformowanego, że Goła Zośka jest na jeziorze Rospuda i wystarczyło trzymać się cały czas kurczowo prawej strony. Warto wspomnieć, że camping ten to prawdziwy moloch i jedyna obsługa pracowała za barem, który był tak oblężony, że zakup frytek graniczy z cudem a zamawiając cole dostaje się piwo, i to nie swoje. Tutaj kończymy spływ i pełni wrażeń??? ruszamy dalej w trasę po mazurach.
Na koniec chciałbym dodać własną opinię, z którą można się zgodzić lub nie. Zaliczyłem rok po roku Krutynię i Czarną Hańczę i moje odczucia:
Krutynia – przepiękne co chwilę zmieniające się krajobrazy, noclegi na „bezludnych” wysepkach. Kormorany, przyroda, ładne pola, „ciągłość” trasy – można rozplanować trasę na 9-10 dni.
Czarna Hańcza – straciła swój urok, ciągle sitowie, sitowie i jeszcze raz sitowie. Brudne pola biwakowe, całą trasę można pokonać w 5-6 dni, jeżeli chcemy dłużej to trzeba kombinować i robić kółka. Monotonia kanału.
Kazimierz 'Bocian' Ruszel

Dla wielu niepełnosprawnych wyjazd w góry czy nad morze to wciąż niespełnione marzenia. By gdzieś wyjechać, oprócz pieniędzy potrzebna jest jeszcze determinacja, odwaga, czasem przebojowość oraz gotowość rezygnacji z części własnego komfortu, by pokonać czyhające po drodze bariery. Państwo Galbarczykowie mieszkają na wsi, mają trójkę dzieci, od 6 lat nigdzie razem nie wyjechali. Tylko raz, cztery lata temu, najstarsza córka Joasia pojechała z klasą na tydzień w góry. Ale od tamtego czasu nie stać ich nawet na taki "luksus". - Zresztą wyjazdy szkolne się już skończyły trzy lata temu, bo we wsi nikogo na to nie stać - mówi pani Anna, która ma 450 zł renty, chodzi o kulach. W zeszłym roku chciała pojechać na turnus rehabilitacyjny z mężem, ale zabrakło dla nich pieniędzy. Mąż zarabia 800 zł na rękę, pracuje w małym zakładzie stolarskim. W tym roku także nigdzie nie pojadą. 79 procent w domu Spada liczba Polaków uczestniczących w wyjazdach turystycznych - krajowych i zagranicznych. Jak podaje Instytut Turystyki, w 1999 roku wyjeżdżało 63 proc. Polaków, a w 2001 już 56 proc. Liczba ta wciąż może wydawać się dość duża, jednak obejmuje ona wszystkie wyjazdy nie związane z działalnością zarobkową. Bowiem w rozumieniu światowej Organizacji Turystyki turystą jest każda osoba, podróżująca do miejscowości znajdujących się poza jej codziennym otoczeniem i spędzająca poza nim przynajmniej jedną noc. Definicja ta obejmuje zarówno osoby udające się na wycieczkę typowo turystyczną, jak i wyjeżdżające na pielgrzymkę, turnusy rehabilitacyjne, wypoczynek oraz w odwiedziny do krewnych i znajomych. W 2000 roku Instytut Turystyki przy pomocy GUS przeprowadził pierwsze znaczące badania dotyczące wyjazdów o charakterze turystycznym wśród niepełnosprawnych, których jest w Polsce ok. 4,5 mln. Badaniami została objęta grupa blisko 8 tys. osób. Aż 79 proc. badanych odpowiedziało, że nigdzie, nawet na kilka dni w poprzednim roku nie pojechało. Respondenci wskazali na więcej niż jedną przyczynę niepozwalającą im wyjechać na wypoczynek i prowadzić aktywności turystycznej. Głównym powodem była zła sytuacja materialna - 84 proc. badanych, stan zdrowia - 34 proc., bariery architektoniczne w obiektach turystycznych wskazało 6 proc. badanych (osoby z dysfunkcjami narządu ruchu i wzroku). W grupie niepełnosprawnych, która wyjeżdżała, zaledwie u 30 proc. wyjazd miał charakter turystyczno-wypoczynkowy, u 28 proc. charakter zdrowotny, natomiast najwięcej wyjazdów dotyczyło odwiedzin krewnych i znajomych. Ze względu na rodzaj schorzenia najczęściej podróżują osoby z chorobami układu krążenia - ok. 21 proc., najmniej osoby z upośledzeniem umysłowym i chorzy psychicznie - ok. 15 proc., a także z dysfunkcjami narządu słuchu. Z rodziną lub samotnie Wśród niepełnosprawnych turystów zagraniczne wojaże należą do rzadkości. Zaledwie 1 proc. niepełnosprawnych udaje się wyjechać za granicę. Najczęściej odwiedzanym przez nich krajem są Niemcy, potem pozostałe kraje ościenne, a z innych europejskich Włochy. Ale największym zaskoczeniem dla badających były wyniki dotyczące osób towarzyszących w podróży niepełnosprawnym. Okazało się, że aż 33,5 proc. z nich podróżuje samotnie. Najwięcej zaś - w towarzystwie rodziny. Natomiast z przyjaciółmi i znajomymi wyjeżdża tylko 3,8 proc. - Wyniki te pokazują, że otoczenie osoby niepe1nosprawnej tworzy tylko najbliższa rodzina i opiekunowie, a reszta społeczeństwa od niej się odsuwa - mówi dr Teresa Skalska z Instytutu Turystyki. - Wskazuje to na istnienie zjawiska izolacji społecznej tej grupy. Mimo że niepełnosprawni mogą liczyć na pewne ulgi i uprawnienia, za wyjazd na wczasy płacą jednak tyle samo, a czasem nawet więcej niż pozostali - gdy pod uwagę weźmie się ich dochody. średnie wydatki osoby, która wybrała się na 14-dniowy wyjazd zagraniczny, wyniosły prawie trzy razy więcej niż jej przeciętny miesięczny dochód w przeliczeniu na ten okres. Gdy wyjazd organizowany był przez biuro podróży, koszt był dwa razy wyższy. Natomiast w przypadku dwutygodniowego wyjazdu krajowego o charakterze zdrowotnym było to już tylko 77 proc. tego dochodu. Zaś wyjazd organizowany przez zakład usług rehabilitacyjno-socjalnych pochłonął tylko 65 proc. wspomnianego dochodu. Zdeterminowany, by prosić - Mieszkamy z rodziną w kamienicy na czwartym piętrze - mówi Bartek, który 5 lat temu usiadł na wózek po wypadku samochodowym. - Od lat ubiegamy się o zastępczy lokal, ale bez skutku. Rodzice pracują, więc koledzy przychodzą mnie rano znosić. Brak windy, wąskie korytarze, żadna dla nich przyjemność. Potem drałujemy 1 km na przystanek autobusowy. To jest najgorsze. Proszę sobie wyobrazić zatłoczony rano autobus i mnie proszącego ludzi kilka razy dziennie o wniesienie lub pomoc przy wysiadaniu. Dlatego jeżdżą ze mną koledzy. Najgorsze, gdy chcę gdzieś wyjechać. Wtedy muszę zorganizować sztab ludzi. Dochodzą bagaże i przesiadanie w ikarusach, by dotrzeć do dworca. Niepełnosprawny turysta, zanim dotrze do wymarzonego miejsca podróży, pokonuje wiele dodatkowych przeszkód. Przede wszystkim musi wydostać się z domu, dostać do tramwaju, autobusu, który zawiezie go na dworzec, w końcu dostać się do pociągu czy samolotu. Gdy podróżować chce bez opiekuna, musi się liczyć z częstym proszeniem o pomoc. Dla niektórych okazać się to może zbyt dużym wyzwaniem. Jeśli mimo to nie stracą zapału i determinacji do wyjazdu, mają szansę opuścić na dłużej swój dom. Najważniejsze więc dla osoby niepełnosprawnej będzie dokładne zaplanowanie wyjazdu: znalezienie organizatora (w przypadku, gdy nie chce jechać na własną rękę), wybranie miejsca pobytu i noclegu oraz środka lokomocji. Dla takiego turysty ma to dużo większe znaczenie niż dla osoby sprawnej, która może sobie pozwolić na wyjazd np. do Pragi, po prostu wsiadając z plecakiem do pociągu. Diabeł tkwi w szczegółach Przewodniki po Polsce i świecie zwykle zawierają informacje o obiektach dostępnych dla niepełnosprawnych. Wśród nich przodują dwa wydawnictwa: Pascal oraz Wiedza i Życie. Niestety, nie należy całkowicie ufać przewodnikom, jeśli chodzi o opisy dostępnych hoteli i pensjonatów. Postanowiliśmy telefonicznie sprawdzić kilka z nich, wyróżnionych charakterystycznym znaczkiem. Okazało się, że w niektórych np. osoba poruszająca się na wózku nie byłaby w stanie samodzielnie funkcjonować. W jednym powiedziano nam nawet, że mają całkowicie przystosowany pokój. Znajduje się na piętrze, a windy... na razie nie ma. W innym, że restauracja jest w piwnicy. Często też okazuje się, że są jakieś dwa, trzy schodki, zbyt wąskie drzwi czy brak uchwytów w toalecie. Największe możliwości przy poszukiwaniu informacji i planowaniu wyjazdu daje obecnie Internet. Większe miejsca i ośrodki wypoczynkowe mają swoją stronę www, a każdy portal internetowy prowadzi stały, aktualizowany dział z podróżami. Po znalezieniu ośrodka w sieci powinniśmy również zdobyć jak najwięcej informacji o okolicy. Zdarza się bowiem nierzadko, że ośrodek jest dostosowany, ale stanowi zamkniętą wyspę, poza którą nie można się swobodnie poruszać. Kontaktując się telefonicznie z ośrodkiem, należy wypytać o sposoby dotarcia do centrum, sklepu, dworca, kina, obiektów turystycznych, itp. Oczywiście nie ma co liczyć, że wszystko będzie dostosowane i nie obejdzie się bez problemów i trudności. Coś za coś Bez silnej woli i odwagi nie uda się zobaczyć Morskiego Oka, Helu czy Puszczy Białowieskiej. A obcowanie z przyrodą należy do najprzyjemniejszych form wypoczynku dostarczających najgłębszych przeżyć. Osoby poruszające się na wózku mają w tym wypadku najwięcej ograniczeń, ale i tu są także możliwości. Beata Wachowiak, która na wózku zwiedziła kawałek świata, znalazła na to sposób. - Na wózku nie jestem w stanie "pochodzić" sobie po lesie czy bieszczadzkimi szlakami. Ale odkryłam spływy kajakowe. Okazuje się, że większość rzek na północy Polski jest dostępna (chodzi o ilość przenosek) i ma dobre namiotowe bazy noclegowe - Krutynia, Rospuda, Czarna Hańcza, Brda, Rurzyca, w części Wda. Problemem są niedostosowane toalety -jeśli w ogóle są. Wolę zrezygnować z tej odrobiny komfortu, niż w ogóle nie jechać. Albo zgadzasz się na toaletę w lesie, albo siedzisz w domu. Coś za coś. Jak się ma duże wymagania, to się niczego nie zobaczy. Transportowy labirynt Niepełnosprawni najczęściej podróżują samochodem. Rzadziej autobusem, a na samym końcu pociągiem i samolotem. Z autobusów praktycznie nie korzystają osoby poruszające się na wózkach. Chyba że mają tyle odwagi, co Tadeusz Łuczaj, który nie bacząc na trudności i ograniczenia (nie ma nóg i jednej ręki), właśnie w ten sposób podróżuje. - Od 12 lat podróżuję sam i nauczyłem się już prosić o pomoc. A zawsze znajdą się dwie silne osoby, które wniosą mnie do autobusu, a wózek umieszczą w luku bagażowym. Pasażerowie czasem sami pytają, czy czegoś nie potrzebuję, podobnie jest z kierowcami. Najgorzej jest na dworcach PKS. Nawet jeśli jest winda, jak na dworcu w Gdańsku, to często nieczynna. Toalety to największy problem dla osób niepełnosprawnych podróżujących samochodem lub autobusem. Dostosowanych toalet choć przybywa wciąż jest niewiele. Rozwiązaniem może być wybór takiej trasy podróży, na której znajdują się zagraniczne stacje paliwowe, szczególnie stacje firmy Statoil, która jest najbardziej przyjazna niepełnosprawnym. W podróży pociągiem największe kłopoty czekają na osoby z dysfunkcjami narządu ruchu. Wciąż wydaje się niewiarygodne, że państwowy przewoźnik, Polskie Koleje Państwowe oferują niepełnosprawnym zaledwie kilkanaście dostosowanych wagonów i tyleż samo podnośników peronowych. Dostosowane wagony kursują niestety tylko na trasach między największymi miastami. Na pozostałych - czeka niepełnosprawnego wątpliwa przyjemność podróży w korytarzu przy WC. Liczyć wtedy trzeba na wyrozumiałość podróżujących, którym wózek toruje dojście do toalety. Jak również wszystkich wsiadających i wysiadających, którzy raczej na niepełnosprawnym, a nie na PKP wyładują swoją złość. Pozostaje jeszcze do rozwiązania problem związany z dostaniem się na peron i wydostaniem z niego. Łatwo dojść do wniosku, że chcąc podróżować, trzeba przygotować się na częste proszenie osób trzecich o pomoc. - Na podróżowanie koleją są pewne sposoby - mówi dalej Tadeusz Łuczaj. - Często w kasach przesyłek ekspresowych proszę panie, aby windą towarową zawiozły mnie na odpowiedni peron. Tam wypatruję silnych mężczyzn i proszę o wniesienie mnie do wagonu. Kupując bilet, należy prosić o bilet bez wskazania miejsca, są takie. Możemy wtedy jechać w przedziale służbowym, ale trzeba poprosić o to kierownika pociągu. A że czasem łapię gumę, wożę ze sobą zapasową dętkę, pompkę i jakiś uniwersalny klucz. Z polskich miast tylko kilka może się pochwalić niskopodłogowym miejskim transportem. W niektórych miastach niepełnosprawni mogą skorzystać jedynie z prywatnego transportu samochodowego. A gdyby samolotem Stałą opiekę podczas podróży zapewniają niepełnosprawnym jedynie linie lotnicze, ale z tego transportu korzysta stosunkowo niewielu. Gdy podczas rezerwacji biletu zgłosi się, że lecieć będzie osoba niepełnosprawna, obsługa lotu zapewni opiekuna, który pomoże przy wsiadaniu do samolotu. Jakość obsługi zależy w dużym stopniu od podania przy rezerwacji dokładnych informacji o swojej niepełnosprawności i związanych z nią potrzebach. Na przykład LOT daje wówczas do wypełnienia szczegółową, czasem kłopotliwą ankietę, dotyczącą objawów choroby. Spore kłopoty będzie także miała osoba niewidoma spoza Unii Europejskiej, pragnąca wjechać np. z psem przewodnikiem do Anglii. Przepisy brytyjskie stanowią, że pies musi wcześniej przejść kilkumiesięczną kwarantannę. W praktyce oznacza to, że niewidomy podczas wjazdu i zagranicznego pobytu w większości sytuacji musi korzystać z pomocy opiekuna. Z kolei ludzie przewlekle chorzy, którzy udają się do zagranicznego sanatorium, będą musieli przedstawić na lotnisku odpowiednie zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do lotu samolotem. Dla osoby poruszającej się na wózku natomiast podróż samolotem może nieść ze sobą przykre niespodzianki. Zdarza się bowiem, że wózek, który chowany jest na czas lotu w luku bagażowym, doznaje różnych uszkodzeń. Lepiej więc odpiąć od niego wszelkie paski i luźne elementy z materiałów, gdyż mogą one zaginąć. Poza tym taki pasażer, lecąc np. 8 godz. do USA, musi znowu liczyć się z tym, że nie będzie miał możliwości. I skorzystania z toalety. Bomba w biodrze Obostrzone przepisy wprowadzone na lotniskach wielu krajów po 11 września mogą być szczególnie uciążliwe dla osób noszących protezy bądź z wszczepionymi endoprotezami. - Mam wszczepioną w biodrze endoprotezę i chodzę o kulach - mówi pani Krystyna wracająca ze Stanów. - Mimo że sprawdzono cały mój bagaż, a wcześniej wpuszczono mnie do tego kraju, teraz nie mogłam wejść do samolotu, ponieważ zażądano ode mnie jakiegoś dokumentu potwierdzającego wszczepienie endoprotezy. Wykonałam dziesiątki telefonów, faksów, musiałam przesunąć lot, były nerwy i kłótnie. Oni naprawdę myśleli, że wszczepiłam sobie w biodro bombę. Jeśli ktoś nosi protezę choć z jednym metalowym elementem, to przy przechodzeniu przez specjalną bramkę, mimo jej pokazania, może nie zostać przepuszczony. Będzie zmuszony ją zdjąć, co jednemu z naszych czytelników przytrafiło się kilkakrotnie w Niemczech. Ale są też miłe niespodzianki na pokładach samolotów niektórych linii lotniczych (np. British Airways czy KLM), gdzie wyświetlane filmy wideo tłumaczone są na język migowy. Kulawa oferta W ciągu ostatniej dekady na polskim rynku wyrosły jak grzyby po deszczu tak polskie, jak i zachodnie biura podróży. Zwłaszcza te drugie, jak TUI, Neckermann, Ving i Scan Holiday, zupełnie opanowały zagraniczną turystykę Polaków. Dawnym polskim gigantom - Orbisowi, Gromadzie i Almaturowi pozostał jeszcze rynek polski (zwłaszcza turystyka autokarowa), ale i tutaj nie brak ostrej konkurencji. Niestety, większość z nich nie ma oferty dla niepełnosprawnych, kuleje wciąż sprawa informacji i promocji usług turystycznych dla tej grupy. Na targach turystycznych rzadko spotyka się stoiska z taką ofertą. - Wynika to z faktu, że organizatorzy turystyki w Polsce nie bardzo wierzą w to, że przyjdzie do nich klient niepe1nosprawny. Są przekonani, że go na turystykę nie stać lub postawi takie wymagania, że organizatorowi nie będzie się to opłacało. Są one jednak czasami wyolbrzymiane - mówi dr Teresa Skalska. Stąd raczej nie powinno dziwić, że z biur podróży korzysta zaledwie 3 proc. tych niepełnosprawnych, którzy wyjeżdżają na wypoczynek. Zamiast przez biura podróży organizują swój wyjazd najczęściej samodzielnie - 48 proc., przez znajomych i krewnych - 22 proc., a przez zakłady usług rehabilitacyjnych - 15 proc. Jedynym biurem w Polsce, które posiada pełną ofertę dla niepełnosprawnych, jest TUI. Nie należy ono jednak do najtańszych. Mimo tego właśnie to biuro chwalą najczęściej niepełnosprawni turyści - zwłaszcza z dysfunkcjami narządu ruchu. Innym biurem wartym polecenia jest Dudek Tour and Travel, które organizuje wyjazdy na wcześniej złożone życzenie klienta. Oferta pozostałych biur sprowadza się zazwyczaj tylko do informacji o hotelach przyjaznych niepełnosprawnym. Uwaga na polisę Osoby niepełnosprawne zamierzające skorzystać z usług biura podróży, powinny zwrócić uwagę na oferowane ubezpieczenie. Organizatorzy - co jest zrozumiałe - chcąc obniżyć koszty do minimum, wykupują bardzo skromne polisy. Zdarza się więc, że gdy podczas urlopu zachorujemy (a takie ryzyko u osób niepełnosprawnych jest znacznie większe), koszty leczenia będziemy musieli pokryć sami. Polisy te najczęściej nie chronią przed skutkami chorób przewlekłych. W przypadku nieszczęśliwego zdarzenia może ono zostać uznane przez ubezpieczycie la nie jako "nieszczęśliwy wypadek", od którego zostaliśmy ubezpieczeni, ale jako skutek naszej choroby. I wtedy koszty leczenia trzeba pokryć z własnej kieszeni. Jeśli w niej coś jeszcze pozostało. Stąd ludzkie dramaty. Uchronić może przed nimi jedynie dodatkowa polisa. Ale to kolejny, niemały wydatek. średnio trzeba wyłożyć dodatkowo 300 proc. podstawy ubezpieczenia. Np. w Warcie Travel, gdy ubezpieczymy się na 10 tys. USD, zapłacimy 0,6 USD na każdy dzień pobytu. Gdy chcemy rozszerzyć ubezpieczenie na następstwa chorób przewlekłych, zapłacimy 2,40 USD za dzień pobytu. Więcej za ubezpieczenie zapłacą również osoby wyczynowo uprawiające sport lub sporty ekstremalne. Kolos na glinianych nogach Jak dotąd najpopularniejszą formą wypoczynku wśród niepełnosprawnych jest udział w turnusie rehabilitacyjnym. Dla wielu z nich jest on jedyną szansą na jakikolwiek dłuższy wyjazd poza swój dom, nawiązanie kontaktów społecznych i wyjście z izolacji. Początkowo turnusy organizowane były jedynie przez spółdzielnie inwalidów dla niepełnosprawnych pracowników. Później, po powstaniu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych i pojawieniu się możliwości dofinansowania pobytu na turnusie stały się dostępne dla ogółu osób niepełnosprawnych. Ich organizacją zajęły się odtąd także stowarzyszenia i fundacje. Pobyt na turnusie rehabilitacyjnym - jak sama nazwa wskazuje - oznacza przede wszystkim uczestnictwo w aktywnej rehabilitacji. Połączona jest ona jednak często z wypoczynkiem i rekreacją. Stąd w ramach turnusów poza rehabilitacją leczniczą organizowane są plenery malarskie, rzeźbiarskie, warsztaty muzyczne, teatralne, obozy pływackie, żeglarskie, sportowe, krajoznawczo-turystyczne, zajęcia szkoleniowe, np. nauka jazdy czy obsługa komputera lub też nauka niezależnego funkcjonowania. Oczywiście chętnych do skorzystania z tej formy wypoczynku jest zawsze więcej niż przeznaczanych środków. Np. w 2000 roku na turnus rehabilitacyjny wyjechało w sumie 125 tys. osób na 167 tys. złożonych wniosków. Suma dofinansowania wyniosła wtedy ponad 67 mln zł, a w 2001 roku - 63,5 mln. W kolejnym roku na dopłaty przewidziano mniej pieniędzy, około 50 mln zł. - Moim zdaniem turnusy rehabilitacyjne refundowane przez PFRON to trochę taki propagandowy kolos na glinianych nogach - mówi dr Teresa Skalska. - Warto pamiętać, że w grupie osób korzystających z tej formy wypoczynku znajdują się zarówno dorośli niepełnosprawni, jak i dzieci, młodzież oraz opiekunowie. Z turnusów korzysta około co setna dorosła osoba niepełnosprawna. Na wsi i w mieście Najwięcej wniosków na turnus składają mieszkańcy miast - tam właśnie znajduje się największa koncentracja osób niepełnosprawnych, zakładów pracy chronionej oraz organizacji pozarządowych. Łatwiej też dostać się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie. Tam też potrzeby są najbardziej rozbudzone i silniej odczuwany brak środków. Inaczej jest jednak na wsiach, tam popyt jest mniejszy ze względu na mniej rozbudzone potrzeby osób niepełnosprawnych. Wiąże się to z mniejszą aktywnością organizacji pozarządowych i słabszym przepływem informacji. - Zarówno w mieście, jak i na wsi zdarza się, że osoby potrzebujące tej formy rehabilitacji społecznej nie wyjeżdżają na turnus, gdyż nie stać ich na pokrycie pozostałych wydatków, do których dochodzą jeszcze koszty dojazdu, powrotu oraz środki na własne wydatki - mówi Alina Wojtowicz-Pomierna z Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych. - W takich sytuacjach warto zdecydować się na wyjazd poza tzw. sezonem, tj. wtedy, gdy koszty turnusu są znacznie niższe. Rejestr uprzywilejowanych Jednym z warunków otrzymania dofinansowania jest wybór ośrodka posiadającego wpis do rejestru ośrodków uprawnionych do organizowania turnusów rehabilitacyjnych lub przyjmowania grup turnusowych. Wpisu ośrodka do rejestru dokonuje Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych. Wybór ośrodka spoza rejestru jest możliwy tylko wtedy, gdy celem turnusu jest nauka funkcjonowania z niepełnosprawnością w zwykłych warunkach, a więc w miejscach niedostosowanych. Jest to możliwe również przy wyjazdach na obozy żeglarskie, spływy kajakowe, obozy wędrowne, itp. Komu się poskarżyć? Niestety, zdarza się, że niektóre ośrodki nie są przygotowane na przyjęcie osób z określonymi dysfunkcjami. To samo dotyczy czasem fikcyjnego programu oraz kadr, które nie zawsze są należycie przeszkolone. Różne organizacje otrzymują od niepełnosprawnych setki skarg na ośrodki lub organizatorów turnusów. Tymczasem do Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych wpływa niewiele takich skarg. - Ważne jest, aby skargi o warunkach panujących w ośrodkach posiadających wpis do rejestru trafiały do Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepe1nosprawnych - podkreśla Alina Wojtowicz-Pomierna. - Brak takich sygnałów uniemożliwia dokonanie odpowiedniej korekty we wpisie lub wręcz wykreślenie ośrodka. Sami przedstawiciele PCPR-ów przyznają, że niektórych ośrodków w rejestrze po prostu nie powinno być. Z drugiej strony sami nie potrafią do końca wyegzekwować od kierowników tych obiektów ich zobowiązań. Pewną próbą poprawienia sytuacji jest wprowadzony przez Krajowe Centrum Organizacji Turnusów Rehabilitacyjnych pomysł certyfikacji ośrodków i stworzenia ich listy rankingowej. Sęk w tym, że ośrodki niechętnie chcą wziąć udział w takim rankingu, bo to oznacza oczywiście dokładną ich weryfikację na miejscu. Tym bardziej że to ośrodek ma ponieść koszty dojazdu pięcioosobowej komisji. Dlatego nie bez przesady będzie podkreślenie, że najistotniejszą rzeczą podczas planowania wyjazdu na turnus jest uzyskanie przez osobę niepełnosprawną rzetelnych, a także potwierdzonych informacji o ośrodku, który znalazł się w jej planach. Folder a rzeczywistość "Razem z mężem wyjechaliśmy w zeszłym roku na turnus rehabilitacyjny - pisze w liście do Integracjj pani Irena, która porusza się na wózku inwalidzkim. - W otrzymanym folderze informacje aż zachęcały do wyjazdu: dostosowany dla osób poruszających się na wózkach, pokoje 2-,3-,4-osobowe z umywalkami i balkonami, węzły sanitarne na korytarzach, itp. Po naszym przyjeździe okazało się, że przed głównym wejściem są trzy schody i stromy podjazd oraz wysoki próg. W łazience nie było specjalnego taboretu ani uchwytów i poręczy. Myłam się więc na zwykłych drewnianych krzesłach wstawionych do brodzika. W toalecie uchwyt przymocowany był za daleko, w pokoju przez źle ustawione meble panowała straszliwa ciasnota. Przed salą konferencyjną były progi, podobnie - przed salą rehabilitacyjną. Do restauracji prowadził stromy podjazd zakończony metalowym progiem. Oczywiście ośrodek zadbał o szczotki, śmietniczki, mopa, środki do czyszczenia, wieszaki w szafie i mnóstwo innych drobiazgów. Ale zupełnie zapomniano o progach, uchwytach i poręczach. W końcu przypadkiem odkryto je na zapleczu. Dzięki pomocy mego męża zostały przytwierdzone. Nawet podziękowano nam za cenne wskazówki. W folderze widnieje także, że ośrodek prowadzi zajęcia rehabilitacyjne. Po przyjeździe - kończy pani Irena - lekarz zbadał mnie zdawkowo i zalecił pionizację. Tylko jak, skoro nie było stołu pionizacyjnego? Z indywidualnymi wczasowiczami ćwiczenia wykonywał starszy pan, którego głównym zadaniem było pilnowanie sprzętu". Giewont już zdobyty Najczęściej wymienianymi przez nie pełnosprawnych krajami, w których podczas podróży nie odczuwali większych komplikacji, są przede wszystkim Stany Zjednoczone, Australia, Nowa Zelandia, Kanada oraz Skandynawia. Te właśnie kraje oferują niepełnosprawnym turystom największe możliwości. Ich sposób spędzania wakacji nie różni się zbytnio od tego, jak wypoczywają pełnosprawni. Przemierzają parki narodowe, zwiedzają zabytki, widać ich w górach, surfują na deskach, wędkują, nurkują, pływają, skaczą na spadochronie, jeżdżą na nartach, biorą udział w wyścigach samochodowych. W Polsce niepełnosprawni co prawda zdobyli już Giewont, dotrą do Morskiego Oka, zjadą do Wieliczki, wjadą na Kasprowy Wierch oraz zwiedzą Jasną Górę. Jednak jeszcze większość atrakcyjnych turystycznie miejsc w kraju poza niektórymi wyjątkami jest dla nich (zwłaszcza osób z dysfunkcjami ruchu) niedostępnych. Gdy do tego jeszcze dodać, że nie dysponując własnym samochodem, trudno się do wielu miejsc dostać, a oferta noclegowa jest skromna, to obraz całości nie przedstawia się najlepiej. Z drugiej strony, mamy przykłady niepełnosprawnych osób, które wbrew trudnościom i ograniczeniom nie rezygnują z tego, by jednak wjeżdżać, żyć normalnie, uprawiać aktywną rekreację i sport. Nic bowiem tak nie pomaga człowiekowi odreagować stresów i oderwać się od problemów codziennego życia jak wyjazd poza swoje otoczenie. Turystyka nadal jest heroizmem Osoba niepełnosprawna może dzisiaj być turystą pod warunkiem, że ma bardzo duży hart ducha. Ja często korzystam z kolei i jest to coś okropnego - brak przejścia na peronach, niedostosowane toalety. Jak dotąd, to co najbardziej zmieniło się i rzuca się w oczy, to coraz więcej dostosowanych toalet na stacjach benzynowych. Mieszkam w Krakowie j bardzo to miasto lubię, ale trzeba powiedzieć, że nie jest ono przyjazne dla niepełnosprawnych. Kraków znany jest z wielu świetnych knajpeczek, ale wszędzie są schody i schody. Myślę, że dopóki nie zmieni się coś w myśleniu ludzi, to długo jeszcze w naszym kraju turystyka niepełnosprawnych kojarzyć się będzie z heroizmem, a nie czymś normalnym. Janina Ochojska Wyjazdy uczą samodzielności Niepełnosprawni mimo wszystko mają sporo możliwości, aby gdzieś wyjechać: dzięki dofinansowaniu ze środków PFRON, przez organizacje pozarządowe, np. Polski Związek Niewidomych, Polski Związek Głuchych i wiele innych, przez kościół, przez uczelnie i szkoły organizujące turnusy integracyjne, przez kluby START, przez PTTK, a nawet przez kontakty z harcerstwem. Wszelkie wyjazdy osoby niepełnosprawnej poza dom dają jej możliwość wyjścia z izolacji, nawiązania nowych znajomości i przyjaźni. Poza tym, co nie jest bez znaczenia, uczą samodzielności. Prof. Tadeusz Łobożewicz, autor książek o turystyce niepełnosprawnych Niepełnosprawni mogą surfować Krajami najlepiej przygotowanymi do turystyki osób niepełnosprawnych są: Australia, Nowa Zelandia, Stany Zjednoczone, Japonia skandynawskie. I nie ma znaczenia, czy pojedzie się do dużego centrum turystycznego, czy do małej restauracyjki na peryferiach. Niepełnosprawni mogą dotrzeć niemal wszędzie. Nawet na szczyt góry Kościuszki wjedzie się dostosowaną kolejką. Widziałem niepełnosprawnych wspinających się po górach, jeżdżących na nartach. Znam człowieka, który stracił w wypadku motocyklowym nogę i założono mu protezę. Nie tylko, że nie przestał jeździć na motocyklu, to jeszcze surfuje. Tomasz Gudzowaty, fotograf Trzeba mieć odwagę Patrząc na człowieka poruszającego się na wózku i podróżującego, zastanawiałem się, czy gdybym ja był w jego sytuacji, podjąłbym się podróżowania. Niepełnosprawny turysta musi wykazać się dużą odwagą i podjąć spory wysiłek. Trzeba mieć po prostu mocny charakter. Pamiętam, jak w Birmie pod pewną piramidą pomagano osobie na wózku dostać się na górę. To była dramatyczna scena. Udało im się wejść tylko na pewną wysokość. To przykład, że są jednak przeszkody nie do pokonania. Sam często obserwuję, jak wiele można by zrobić dla poprawy warunków poruszania się ludzi niepełnosprawnych po mieście - choćby przez poprawienie chodników, krawężników czy przejść. Olgierd Budrewicz, podróżnik i dziennikarz źródło: http://www.integracja.org/labeo/app/cms/x/7823